"μη με διαβάζετε όταν έχετε δίκιο" Νίκος Καρούζος (1926-1990)

Πέμπτη, 22 Αυγούστου 2013

O κύκλος

Μην ψαρώνετε με τον ξενέρωτο τίτλο. Επίτηδες τον έβαλα για να μην το διαβάσει πολύς κόσμος. Ο πολύς κόσμος έλκεται από τολμηρούς τίτλους και ο κύκλος ούτε που θα του κάνει εντύπωση οπότε θα τον προσπεράσει. Οπότε θα μείνουμε  λίγοι και καλοί όπως πρέπει και αρμόζει καθότι το θέμα μας σήμερα δεν είναι ευρείας καταναλώσεως. Το θέμα μας σήμερα είναι μια γειτονιά. Μια γειτονιά στο Μεγάλο Δρόμο - βασιλέως Κων/νου για τους αλλόθρησκους - και συγκεκριμένα το κατάστημα Circulo. Ναι, καλά καταλάβατε. Το θέμα μας σήμερα είναι το κατάστημα Circulo. Εξού και ο παραπλανητικός κύκλος στον τίτλο. Όπερ σημαίνει σήμερον λόγος περί κυκλικότητας.
Ο δικός μου κύκλος ξεκινάει την περίοδο του ελεύθερου ελληνικού κρατιδίου. Στις 18 Ιανουαρίου του 1828 το κατάστημα ήταν τότε οικία του Εμμανουήλ Ξένου και έγινε η πρώτη κατοικία του πρώτου κυβερνήτη της Ελλάδας, του γνωστού σε όλους μας, Γιαννάκη Καποδίστρια.
Επόμενο σημείο του κύκλου συναντούμε στις αρχές του εικοστού αιώνα όπου το κατάστημα ήταν το ιστορικό βιβλιοπωλείο-ζαχαροπλαστείο του Λάμπρου, του Μιχαήλ Λάμπρου. Το παράδοξο αυτό εμπορικό ταίριασμα βιβλίου και γλυκού μας αποκαλύπτει μια διαφορετική παλιά πόλη. Πιο καθημερινή, πιο λαική και πιο ζωντανή. Καμία σχέση με τη σημερινή τουριστική μαλακία που έχει καταντήσει.


Ο γιός του Μιχαήλ Λάμπρου, Νίκος, ήταν επονίτης και εκτελέστηκε από τους Γερμανούς. Για χάρη του Νίκου, ο πατέρας Μιχάλης, γνωστός έμπορος, μόλις ο ΕΛΑΣ μπήκε στη πόλη, ορίστηκε δήμαρχος του ΕΑΜ. Είναι ο μοναδικός δήμαρχος στην ιστορία της πόλης που την φωτογραφία του δεν θα την δείτε να κορνιζάρει στο πάνω όροφο του Δημαρχείου. Αντιθέτως μπορείτε να δείτε με δόξες και τιμές τον κατοχικό δήμαρχο της εποχής. Κάποια πράγματα μάλλον δεν πρόκειται να αλλάξουν ποτέ. Και ενώ ο πατέρας έγινε δήμαρχος, ο εκτελεσθείς γιός έγινε δρόμος. Οδός Νικολάου Λάμπρου κάπου στον Συνοικισμό. Ο πρώτος αριστερός δρόμος της πόλης. Ο δεύτερος ήταν του Φαράκου και πολύ μεταγενέστερος.
Εν συνεχεία το εμπορικόν Λάμπρου ήρθε στη κατοχή του έτερου γιού Λεωνίδα ο οποίος βρίσκεται ακόμη εν ζωή και αγναντεύει την ιστορία από τις κορυφές των 84 χρόνων του. Θα τον συναντήσετε στη παλιά πόλη να βολτάρει και να περιπατεί σαν γνήσιος αυτόχθων ιθαγενής.

Φωτογραφία Κώστα Καράπαυλου. Μεγάλος Δρόμος. Διακρίνεται Σφαιριστήριο-Σκοπευτήριο. Αργότερα Φυστικάδικο Γαλάνη. Και στο βάθος ο κύκλος.

Έπειτα το βιβλιοπωλείο έφυγε, ελέω εξειδίκευσης της εποχής φαντάζομαι, και απέμεινε μόνο το ζαχαροπλαστείο. Το ξακουστό και φημισμένο Ζαχαροπλαστείο του Πουλή που γλύκαινε περαστικούς μεγαλοδρομείς σχεδόν μέχρι τις μέρες μας. Ιδιοκτήτης Αθανάσιος Πουλής. Ο καλύτερος δημιουργός σοκολάτας σεράνο σε όλη την περιοχή. Τη δεκαετία του 70, το ζαχαροπλαστείο  φιλοξενούσε κάθε κυριακή βράδυ πλήθος αυτοχθόνων ιθαγενών με σκοπό να παρακολουθήσουν την αθλητική κυριακή του Γιάννη Διακογιάννη. Άλλες εποχές και λίγες τηλεοράσεις.
Και ερχόμαστε στα μισά της δεκαετίας του 90. Στο τέλος του αιώνα μας. Το κατάστημα αλλάζει χέρια, γίνεται καφενείο και ονομάζεται Λυρικόν. Ιδιοκτήτης Χρήστος Καράγιωργας. Εδώ θα κάνουμε μεγάλη στάση.
Το Λυρικόν έγινε αμέσως ένα από τα μεγαλύτερα στέκια της πόλης. Όταν λέμε μεγαλύτερα δεν εννοούμε σε μέγεθος αλλά σε πάθος. Γιατί στα ναπολιτάνικα, στέκι δεν σημαίνει απλά το μέρος που συνηθίζεις να πίνεις καφέ. Τότε όλα τα καταστήματα θα ήταν λίγο-πολύ στέκια. Στέκι σημαίνει το μέρος που το 90% και βάλε του κόσμου, που έχει κάθε ώρα και στιγμή, είναι πορωμένοι οπαδοί του. 
Επίσης στέκι σημαίνει το μέρος που κάθε παρέα του το θεωρεί δικό της. Έχει που λένε μια ιδιοκτησιακή σχέση με το χώρο. Νιώθει σαν να το έχει χτίσει και μερικές φορές να το έχει γκρεμίσει κιόλας. Μεταφορικά μιλώντας πάντα.

η ταμπέλα βρίσκεται υπό την ιδιοκτησία της παρέας του γράφοντος
Το Λυρικόν από όλες τις απόψεις ήταν ένα τέτοιο μέρος. Πορωμένοι οπαδοί που ακολουθούσαν τυφλά το μονοπάτι του για να πιούνε το καφέ τους ή να απολαύσουν τη μπύρα τους και μεγάλες παρέες με ιδιοκτησιακό προφίλ. Το καλό ήταν πως η καθεμία είχε το δικό της ιδιαίτερο ωράριο, τις δικές της ιδιαίτερες κινήσεις και θέσεις μέσα στο χώρο ώστε ποτέ να μην δημιουργούνται προστριβές μεταξύ "των ιδιοκτητών". Ο καθείς είχε βρεί το δικό του ιδιαίτερο βόλεμα για να μην ενοχλεί και να μην ενοχλείται. Σαν το σπίτι του. Άλλος ένας σημαντικός παράγοντας λοιπόν που καθιστά ένα κατάστημα στέκι.

έργο του Θανάση Βασιλείου(μικρός κακόμοιρος) φιλοτεχνημένο πάνω στη ταμπέλα του ιστορικού καφενείου Λυρικόν

Όπως όμως όλα τα όμορφα πράγματα σε αυτή τη ζωή, έτσι και το στέκι αυτό ολοκλήρωσε κάποια στιγμή τον κύκλο του μέσα στην ιστορία της πόλης και του Μεγάλου Δρόμου. Έκλεισε λοιπόν στις αρχές του καινούριου αιώνα. Στη θέση του εμφανίστηκαν πρόσκαιρα κάποια ανιστόρητα και αγεωγράφητα τρεντοπολύχρωμα καφετίποτα. Μέχρι να εμφανιστούν αυτά τα τουριστικά πυροτεχνήματα, το κατάστημα σε όλες τις μορφές που είχε πάρει μέσα στο προηγούμενο αιώνα τηρούσε πιστά αυτό που ονόμαζε ο Τερζάκης ως δραματική διάσταση της πόλης. Με απλά λόγια ο αυτόχθων λογοτέχνης με τον όρο δραματική διάσταση εννοούσε την κάθε πράξη με αναφορά πρωτίστως στις ανάγκες και τις συνήθειες των αυτοχθόνων  ιθαγενών. Με την δημιουργία επομένως αυτών των τουριστικών καφετίποτα, η κυκλική πορεία της ιστορίας προς στιγμήν διαταράσσεται.

                                                           από 8:14 μέχρι 11:06

Λίγα χρόνια όμως αργότερα, μια  παρέα πορωμένων οπαδών του προηγούμενου ιστορικού καφενείου, μία από αυτές που προφανώς "φιλονικούσαν" τότε για την ιδιοκτησία του μέρους, γίνεται κανονική ιδιοκτήτρια του καταστήματος και η ιστορία ξαναμπαίνει σε κυκλική τροχιά.
Γεννηθήτω Circulo λοιπόν. Eλληνιστί κύκλος. Δεν ξέρω κατά πόσο οι νέοι ιδιοκτήτες είχαν με το νού τους τον κύκλο της ιστορίας που εγώ περιγράφω αλλά αναθρεμμένοι όλοι μας στο ίδιο μαγαζί φαντάζομαι πως δεν θα απέχουν και πάρα πολύ οι προσεγγίσεις μας.  Θυμάμαι κιόλας πως τότε που πρωτοάνοιξαν, βάζοντας την μπάρα του μαγαζιού στο παλιό της σημείο ένιωσα σαν να έσβησαν αυτόματα όλες τις κακοσχεδιασμένες, αρπαχτικές και αντιναυπλιώτικες απόπειρες που είχαν γίνει στον χώρο.

"η μπάρα"

Τώρα βέβαια δεν είμαι θαμώνας του μέρους. Να λέμε την αλήθεια. Όπως και αρκετοί από τους τότε. Πηγαίνω καμιά φορά, πίνω ένα καφεδάκι έξω, θυμάμαι, και φεύγω. Αυτό αρκεί.
Σημασία έχει τώρα πια να ανατραφούν, όπως ήδη συμβαίνει, καινούριες γενιές αυτοχθόνων ιθαγενών από την ιστορική γεωγραφία του. Σημασία έχει ο κύκλος να χαραχτεί υποσυνείδητα και συνειδητά μέσα στο μυαλό των νέων ανθρώπων της πόλης. Και αν κάποιος νεαρός δυσκολεύεται λόγω εποχής να το κατανοήσει, η παλιά ταμπέλα του Καραχάλιου ακριβώς απέναντι μπορεί να τον βοηθήσει. Φωτογραφείο Καραχάλιος. Από το 1935.
Σημασία έχει επίσης η διάσωση της δραματικής διάστασής του. Η ένταξη του με άλλα λόγια μέσα στις καθημερινές ανάγκες της πόλης. Και μια δωρεάν συναυλία στη λαική και προς πώληση παραλία της Καραθώνας, μια εβδομάδα ακριβώς μετά το απόλυτο τουριστοσαββατοκύριακο του έτους είναι ότι καλύτερο για να το πετύχει. Αποτελεί πια ένα θεσμοθετημένο πανηγύρι της πόλης . Μια μουσική λαική συνέλευση. Το τελευταίο καλοκαιρινό ραντεβού των ντόπιων φοιτητών λίγο πριν μας χαιρετήσουν για τα ξέγνοιαστα τους ξένα και το πρώτο δικό μας αντάμωμα για τον δύσκολο χειμώνα. Φέτος κιόλας η λαική μουσική συνέλευση θα συνδυαστεί και με συλλογή τροφίμων για τις άπορες οικογένειες της περιοχής μας από τα κοινωνικά παντοπωλεία του Άργους και του Ναυπλίου. Νομίζω πως ο συγχωρεμένος ο Τερζάκης θα έτριβε τα χέρια του.
Ηθικό δίδαγμα. Ο κύκλος δεν έχει ούτε αρχή ούτε τέλος. Μόνο τους ανά εποχή περιπατητές της περιφέρειας του.





11 σχόλια:

  1. Σε ευχαριστούμε....
    για τις αναμνήσεις αλλά και το παρόν.
    Οι περιπατητές του κύκλου.
    Τα αιώνια μικρά αερικά!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. η ομόνοια ανέθρεψε τα καλύτερα παιδιά...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. τώρα που είπες ομόνοια. κάποια στιγμή θα γραφτεί κείμενο;βιβλίο;δεν ξέρω...για το λυρικόν. εκεί πρέπει να ειπωθούν όλα.

      Διαγραφή
  3. Αν ποτε γραφτει το βιβλιο για το λυρικον, μαλλον η ιστορια πρεπει να αρχισει απο το σοκακι...καπου γυρω στο 1988-90,
    μπας και μπουμε και 'μεις οι 40+ στον κυκλο.

    Ο απ' εξω.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. αφού ο χρήστος πάντα το έλεγε...τελείωσα το μεγάλο πανεπιστήμιο πασαδόρου που λέγεται σοκάκι!!!

      Διαγραφή
  4. Το Λυρικόν εμείς το χτίσαμε. Οσοι δεν πήγαιναν σοκάκι, ιγκλού και γαλαξία.

    Θυμάμαι που στα πρώτα καλοκαίρια παίζαμε και τάβλι, αλλά ο θόρυβός από τα ζάρια και κυρίως από τα πούλια σε στιγμές έντονης ορμονικής έκκρισης ακολουθούμενης με τις κατάλληλες σεξουαλικές προτροπές (έλα να σε γα...., μου έκλασες τα αρ....., πάρτα τα μωρή άρρωστη κτλ) ενοχλούσε και ενοχλεί ακόμη τους γύρω, με αποτέλεσμα να γαμι@μαστε όλη μέρα στο Τρίβιαλ.

    Ενα μεγάλο μέρος της σπάνιας ευφυίας μου το οφείλω στο Λυρικόν.
    Είμαι εξυπνότερος γιατί πήγαινα για καφέ.
    Και με ρώταγε πάντα η μάνα μου ...μα καλά, τόσες ώρες τι κάνετε? πόσες ώρες πίνετε καφέ? Που να καταλάβει η Ελληνίδα μάνα ότι απλά ο γιόκας της μορφώθηκε πίνοντας καφέ και όχι τελειώνοντας το πανεπιστήμιο.

    Και σκέψου να ήμασταν και κωλοπλένηδες τι θα γινόταν.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. δεν είχε διαφορά...το σημείο είναι ανεξάρτητο κρατίδιο. σαν το βατικανό.

      Διαγραφή
    2. ή σαν βασκικό κρατίδιο!

      Διαγραφή
  5. Δυστυχώς τ' Αναπλάκι δεν έχει καμμία σχέση με τις παλιές τις εποχές, όπως και όλη χώρα. Τα νιάτα αφιονισμένα, χωρίς νόημα, χωρίς αιτία, χωρίς αγάπη και σεβασμό για το μέρος που πατάνε. Αλήθεια υπάρχει η φιλία, η αγάπη, ο έρωτας, η πίστη, το φιλότιμο, η συντροφικότητα, η αλληλεγγύη στα νέα τα παιδιά ή επικρατεί ο εγωισμός που τους πλασσάρουν τα μμε, οι οφημερίδαι και οι άρχοντες οι σημερινοί.
    Ψάχνω ρε γαμώτο να βρω το γραββάτα πουθενά να πίνει καφεδάκι και δεν τον ευρίσκω. Δεν υπάρχει μαγαζάκι να τον ικανοποιεί ή κάνει οικονομία???

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. και όπως πάντα αυτά τα λέει η γενιά που έφτασε την Ελλάδα σε αυτήν την μοίρα , η γενειά που θέσπισε τον καφέ (τον ατελείωτο καφέ) . Κρίμα που δεν έχουμε στέκια για να κάνουμε την επανάσταση μας . Πολύ ωραία πάντως η ιστορική αναδρομή...

      Διαγραφή