"μη με διαβάζετε όταν έχετε δίκιο" Νίκος Καρούζος (1926-1990)

Κυριακή, 1 Νοεμβρίου 2015

Ναυπλιακά Ανάλεκτα, Τόμος XLVIII – Της Τσιμεντοβλαχιάς τ’Ανάπλι



ΝΑΥΠΛΙΑΚΑ ΑΝΑΛΕΚΤΑ

XLVIII

ΤΗΣ ΤΣΙΜΕΝΤΟΒΛΑΧΙΑΣ Τ' ΑΝΑΠΛΙ
ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ 20ου ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 21ου ΑΙΩΝΑ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ
ΝΑΥΠΛΙΟ, 14-16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2398

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Η περίοδος της Τσιμεντοβλαχοκρατίας αποτέλεσε την βασικότερη πηγή επιδράσεων στην ιστορία της πόλης του Αναπλιού, όπως την γνωρίζουμε και την ζούμε σήμερα στον 24ο αιώνα. Είναι αδύνατον όμως να εξεταστεί αυτή η περίοδος, αν δεν συνδεθεί κοινωνιολογικά, ψυχολογικά και πολιτιστικά με όλες τις προηγούμενες περιόδους που η πόλη τελούσε υπό κατάκτηση. Αν δεν εξεταστεί επομένως ολόκληρη η ιστορία του Ναυπλίου.

Από την εποχή που το Ναύπλιο δεν ήταν παρά μόνο ένα λιμάνι της αυτοκράτειρας πόλης του Άργους μέχρι τις μέρες μας, ο αυτόχθων ιθαγενής ζει, συνηθίζει και επιβιώνει υπό κατάκτηση. Βενετοκρατία, Φραγκοκρατία, Τουρκοκρατία, Βαυαροκρατία, Γερμανική και Ιταλική Κατοχή, Καγκουροκρατία και εντέλει Τσιμεντοβλαχοκρατία είναι μερικά ενδεικτικά παραδείγματα που αποκαλύπτουν το ανά τους αιώνες δέσιμο της πόλης στον κάθε ξένο. Το Ναύπλιο δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα μωσαικό άλλων, ένας ανοιχτός κι αναποφάσιστος καμβάς που ζωγραφίζεται σε κάθε εποχή, συνειδητά ή ασυνείδητα, από τις ορέξεις και τα γούστα των φιλικά ή εχθρικά προσκείμενων επισκεπτών του.

Η Τσιμεντοβλαχοκρατία επομένως δεν θα είχε αφήσει κανένα στίγμα, και αυτό το Συμπόσιο δεν θα είχε κανένα νόημα ύπαρξης, αν οι ίδιοι οι αυτόχθονες ιθαγενείς δεν είχαν την κληρονομική ικανότητα να αξιοποιήσουν, να μιμηθούν και να αναπτύξουν όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά που τους ένωναν με την πρωτευουσιάνικη κατάκτηση.

Δεν ήταν βέβαια μόνο η ιστορική κληρονομικότητα που συνετέλεσε στην ακμή μιας χρυσής εποχής. Μια τέτοια θεώρηση θα ήταν μονόπλευρη αν όχι αφελής. Κάθε κατάκτηση, σε κάθε κοινωνία, για να ανθήσει, χρειάζεται και τους ιδιαίτερους κοινωνικοπολιτικούς και οικονομικούς της παράγοντες.

Ο πρώτος και πλέον καθοριστικός για την αθηναική εισβολή ήταν η έλλειψη οποιουδήποτε τουριστικού προσανατολισμού εκείνης της εποχής. Οι Τσιμεντόβλαχοι αποτελούσαν αρχικά την εύκολη λύση για την τουριστική οικονομία. Γνωστοί για τις κατά κύματα επιθέσεις τους τότε σε γύρω περιοχές όπως το Λουτράκι, το Κιάτο και το Ξυλόκαστρο, η οικονομία του Ναυπλίου τους άνοιξε διάπλατα την πόρτα και τους αντιμετώπισε ως σωτήρες.

Δεν ήταν αμελητέα βέβαια αιτία της Τσιμεντοβλάχικης κυριαρχίας και η παρακμή της ναυπλιακής αστικής τάξης . Η εισβολή των Αθηναίων βρήκε την ντόπια αστική τάξη σε σύγχυση, χωρίς ιδεολογικούς προσανατολισμούς και πολιτική ταυτότητα, χωρίς προτάσεις και συλλογική δράση, ρηγμένη κατά ένα μέρος της σε μια αριστοκρατική ανάμνηση που ολοένα και ξέφτιζε και κατά ένα άλλο σε μια νεόπλουτη κι απαίδευτη παραζάλη. Το διοικητικό και γεωγραφικό άνοιγμα του Δήμου με τον γνωστό τότε για τους πολιτικούς επιστήμονες νόμο του Καποδίστρια και έπειτα του Καλλικράτη, διευκόλυνε την παρακμή.

Η πολιτική κατάσταση δεν ήταν διαφορετική. Το πολιτικό προσωπικό, ίσως το πιο οπισθοδρομικό και συντηρητικό δείγμα της κοινωνίας, επιβίωνε μέσα σε πελατειακές δομές καταλοίπων της Τουρκοκρατίας και μάλλον ήταν το λιγότερο ικανό να θέσει και να υλοποιήσει προτάσεις.

Μέσα σε αυτό το κλίμα λοιπόν, οι Αθηναίοι αποτέλεσαν μια λυτρωτική διέξοδο σε κάθε επίπεδο, έναν σύνδεσμο του αυτόχθονα ιθαγενή με το ξεχασμένο πρωτευουσιάνικό του παρελθόν και τη μοναδική του ως εκείνη τη στιγμή δίοδο προς κάτι καινούριο πέρα από την αυταρέσκεια που πήγαζε από την ιστορία του και την αδιαμφισβήτητη ομορφιά του τοπίου του.

Το ζητούμενο όμως είναι, ταυτόχρονα και το ενδιαφέρον, πότε είναι αυτή η στιγμή. Το ακριβές έτος, ο χρόνος όπου ξεκινάει επίσημα η εποχή της Τσιμεντοβλαχοκρατίας. Οι γνώμες διίστανται. Όλοι συμφωνούν και αναζητούν το έτος στο τέλος του 20ου αιώνα. Για λόγους ιστορικής ακρίβειας αλλά και συμβολικής διήγησης όμως, μια γενική χρονολογική αναφορά δεν είναι αρκετή για ένα γεγονός που καθόρισε την ιστορία τεσσάρων αιώνων.

Ίσως μας βοηθήσει στην εξακρίβωση της ημερομηνίας ένα στοιχείο που μόνο ως σύμπτωση δεν μπορεί να θεωρηθεί. Παράλληλα με την εισβολή των Αθηναίων στην ναυπλιακή γη, χρονολογείται και η εισβολή της μπανάνας στα Ναυπλιακά μανάβικα. Ως γνωστόν, μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 80, η μπανάνα πουλιόταν μόνο σε υπαίθριους πάγκους των Εθνικών οδών και κυρίως αυτών που οδηγούσαν στην Αθήνα. Από ακριβείς πηγές της εποχής, όπως το χρονογράφημα Παλαμπούρτζι, τα παιδιά των αυτοχθόνων ιθαγενών περίμεναν με ανυπομονησία τους γονείς τους να γυρίσουν από ταξίδι στην πρωτεύουσα για να τους φέρουν μπανάνες Τσικίτα από την Εθνική οδό. Λίγο αργότερα εμφανίστηκε η πρώτη μπανάνα σε ναυπλιώτικο πάγκο. Άραγε πότε ακριβώς; Μένει να απαντηθεί. Γιατί την ίδια περίοδο εμφανίστηκε το πρώτο μεγάλο κύμα Τσιμεντόβλαχων στη ναυπλιακή σκηνή.

Τσιμεντόβλαχοι και Μπανάνες, βίοι παράλληλοι.





Επιστημονική Επιμέλεια: Mario Vagman